Serie A trắng tay ở Champions League: Bóng đá Italy đối diện khủng hoảng hệ thống

Chưa bao giờ viễn cảnh bóng đá Italy tụt hậu lại hiện rõ đến thế, khi toàn bộ năm đại diện Serie A đồng loạt bị loại khỏi Champions League ngay từ giai đoạn đầu. Thảm bại tập thể này không đơn thuần là cú sốc nhất thời mà phản ánh một cuộc khủng hoảng mang tính hệ thống, đang ăn sâu vào tận gốc rễ của nền bóng đá từng thống trị châu Âu.

Lượt về vòng 1/8 chứng kiến Atalanta gục ngã với tỷ số 0-6 trước Bayern Munich, nâng tổng tỷ số chung cuộc lên 2-10. Đây là lần thứ tư trong sáu mùa giải gần nhất, Serie A không còn đại diện nào tại tứ kết Champions League – một kịch bản chỉ xảy ra ba lần trong 12 mùa trước đó. Napoli, đương kim vô địch Serie A, thậm chí bị loại ngay từ vòng bảng. Juventus và Inter lần lượt dừng chân ở vòng play-off trước Galatasaray với tổng tỷ số 5-7 và Bodo/Glimt với tổng tỷ số 5-2.

Bức tranh ảm đạm càng bị tô đậm khi xét đến cuộc đua giành suất đặc cách từ UEFA dựa trên điểm hệ số. Serie A đã tụt xuống vị trí thứ năm, đứng sau cả Bồ Đào Nha. Sau các lượt trận vòng 1/8 Europa League và Conference League ngày 19/3, bóng đá Italy chỉ còn hai đại diện vào tứ kết: Bologna loại Roma khỏi Europa League, còn Fiorentina vượt qua Rakow để đi tiếp ở Conference League. Hệ quả, Italy sẽ chỉ có tối đa bốn suất dự Champions League mùa tới.

Thực tế nghiệt ngã này buộc những người trong cuộc phải lên tiếng. HLV Raffaele Palladino của Atalanta thừa nhận trên Sky Sport Italy: “So với các ông lớn châu Âu, chúng ta đang tụt hậu. Trên sân, bạn sẽ thấy Bayern đá nhanh đến mức nào. Họ sở hữu những động cơ khác biệt và đạt tốc độ cực đại”. Palladino chỉ ra vấn đề nằm ở hệ thống đào tạo trẻ: “Bóng đá Italy cần cải thiện ngay từ gốc rễ, nơi chúng ta phải chú trọng hơn vào kỹ thuật cá nhân và tư duy xử lý. Tôi có cảm giác chúng ta đang chơi một môn thể thao khác khi đối đầu các ông lớn ở Champions League”.

Không phải ngẫu nhiên mà HLV huyền thoại Fabio Capello đã cảnh báo từ năm 2024: “Ở các trường học bóng đá, người ta chỉ dạy chiến thuật mà không dạy kỹ thuật”. Thực tế này được minh chứng qua trường hợp Como của HLV Cesc Fabregas – đội đang xếp trong top 4 Serie A nhưng sử dụng gần như toàn cầu thủ ngoại. Fabregas thừa nhận ông không tìm được nhân tài Italy đủ khả năng đáp ứng yêu cầu lối chơi kiểm soát bóng và ban bật.

Tiền vệ Nemanja Matic của Sassuolo, một người ngoại quốc đang thi đấu tại Serie A, đưa ra nhận định thẳng thắn: “Các bạn vẫn đang giậm chân tại chỗ như ở thập niên 1990. Vấn đề nằm ở các học viện. Ở Anh và Pháp, họ dạy cầu thủ trẻ cách rê dắt, phát triển kỹ thuật và khuyến khích sự sáng tạo”. Matic chỉ ra thêm: “Ở Italy, nhiều đội đá với ba hậu vệ và tấn công rất ít. Cần có một dự án đổi mới, nếu không tình hình sẽ còn tệ hơn”.

Vấn đề tài chính tạo nên vực thẳm không thể san lấp. Báo cáo của Deloitte mùa 2023-2024 cho thấy Serie A đứng thứ tư về tổng doanh thu, với mức trung bình 168 triệu USD mỗi CLB, thấp hơn Tây Ban Nha (218 triệu USD), Đức (244 triệu USD) và rất xa Ngoại hạng Anh (426 triệu USD). Trong khi các CLB Serie A chi tiêu chuyển nhượng lên tới 12,55 tỷ USD trong giai đoạn 2015-2024 (chỉ sau Ngoại hạng Anh), hiệu quả đầu tư lại không tương xứng.

Hạ tầng cũng là điểm nghẽn lớn. Juventus và Atalanta là những đội hiếm hoi sở hữu sân vận động riêng, trong khi các dự án xây sân mới tại Milan và Rome phải mất nhiều năm mới nhận được phê duyệt từ chính quyền, làm thu hẹp nguồn thu từ thương mại và ngày thi đấu.

Tương lai gần của bóng đá Italy phụ thuộc lớn vào việc HLV Gennaro Gattuso có thể giúp tuyển quốc gia trở lại World Cup thông qua loạt play-off sắp tới hay không. Họ cần vượt qua Bắc Ireland, sau đó là đội thắng trong cặp đấu giữa Wales và Bosnia & Herzegovina.

Dù bức tranh hiện tại mang nhiều gam màu tối, vẫn còn những điểm sáng để hy vọng. Italy từng có năm đại diện dự Champions League nhờ thành tích ấn tượng ở mùa trước. Ở cấp độ đội tuyển, họ đã vô địch Euro 2020, đăng quang giải U17 và U19 châu Âu, trong khi lứa U20 giành á quân World Cup. Trong nước, sự trỗi dậy của Bologna – đội vừa giành Cup Italy đầu tiên sau 51 năm – và Como trong cuộc đua vé dự Cup châu Âu giúp Serie A trở thành một trong những giải đấu kịch tính nhất châu Âu với bốn nhà vô địch khác nhau trong sáu năm qua.

Như nhận định của Marca: “Bóng đá Italy chưa thể trở lại thời hoàng kim và có lẽ sẽ không bao giờ quay về tầm vóc thống trị thế giới như trong ký ức hoài cổ. Nhưng hy vọng vẫn luôn còn đó”.